Het afgelopen jaar was uitdagend voor de zorg en 2025 belooft niet anders te worden. Eind 2024 publiceerde de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) de Stand van de Zorg 2024. Het document schetst niet alleen de grote uitdagingen waar de zorg voor staat, maar tracht ook richting te geven voor 2025. In dit bericht blikken we terug op de volgens de NZa belangrijkste thema’s uit het rapport en bespreken we hoe deze relevant kunnen zijn voor de eerstelijnszorg in 2025.
De zorgkloof dichten
De NZa signaleert een groeiende kloof tussen zorgvraag en zorgaanbod. Wachttijden blijven hoog, steeds meer mensen hebben geen vaste huisarts, en de druk op poliklinieken neemt toe. Dit alles komt voort uit een stijgende zorgvraag door vergrijzing, ongelijkheid en veranderende leefgewoonten, terwijl de capaciteit in de zorg onvoldoende meegroeit.
De oplossing? Een fundamentele transitie binnen en buiten de zorg. Passende zorg – zorg die precies aansluit bij de behoeften van de patiënt, waarbij overbodige behandelingen worden vermeden en de juiste zorg op het juiste moment wordt geboden – is de sleutel. Het wettelijk vastleggen van gezondheidsdoelen kan de zorgsector richting geven. Er moet daarnaast ook verder gekeken worden dan alleen de zorgsector.
Passende zorg
Een factor die de zorgkloof kan dichten is passende zorg die gericht is op het functioneren en de kwaliteit van leven van mensen, in plaats van alleen op ziekte en behandeling. Dit vraagt om een andere manier van werken. Zorgverleners en patiënten werken samen om keuzes te maken die het best passen bij de situatie en wensen van de patiënt, er moet kritisch gekeken worden naar behandelingen en processen die niet bijdragen aan de gezondheid of levenskwaliteit en gezondheid moet centraal staan in alle beleidsdomeinen, niet alleen in de zorg.
De uitvoering hiervan vraagt om grote veranderingen in mentaliteit en werkwijzen. Zorgverleners moeten niet alleen bestaande routines loslaten, maar ook leren omgaan met nieuwe technologieën en samenwerkingsmodellen. Dit zorgt voor ‘transitiepijn’, die zowel zorgprofessionals als patiënten ervaren.
AZWA
Het aanvullend akkoord (AZWA) op het Integraal Zorgakkoord (IZA) wordt gezien als een belangrijke stap richting domeinoverstijgende samenwerking. Echter hebben partijen zich in december teruggetrokken uit het de gesprekken. Sinds het intrekken van de bezuinigingen op zorgopleidingen is achter de schermen overleg om het AZWA-overleg weer vlot te trekken. Welke afslag de politiek gaat nemen in 2025? De AZWA-plannen blijven hoe dan ook relevant, omdat intensieve samenwerking tussen gezondheidszorg en het sociale domein hoog op de beleidsagenda staat.
Preventie en gezondheidsdoelen
De zorgkloof kan worden gedicht als gezondheid een maatschappelijke prioriteit wordt. Dit betekent dat er naast zorgtransities ook bredere maatschappelijke veranderingen nodig kunnen zijn:
- Brede gezondheidsdoelen: wettelijke verankering van gezondheidsdoelen kan helpen om gezondheid in alle beleidsdomeinen (bijv. woningbouw, onderwijs, werkgelegenheid) te agenderen.
- Gezondheid buiten de zorg: een groot deel van de gezondheidsproblemen wordt veroorzaakt door leefstijl, sociaaleconomische omstandigheden en de fysieke omgeving. Investeren in preventie is essentieel om de zorgvraag te verminderen.
Daarin ligt ook een belangrijke rol voor de politiek om de gezondheid van álle Nederlanders verbeteren, zodat het beroep dat mensen op de zorg hoeven te doen minder groot wordt.
Wat kunt u doen?
2025 zou voor de eerstelijnszorg niet alleen voor verandering moeten staan, maar ook voor het zichtbaar maken van successen. Een aantal belangrijke prioriteiten zijn:
- Het vergroten van de ruimte voor passende zorg, door afscheid te nemen van niet-effectieve processen.
- Het versterken van samenwerking, zowel binnen de zorg als met maatschappelijke partners.
- Het actief bijdragen aan preventie en gezondheidsbevordering, om de zorgvraag te verlagen.
