De afgelopen maanden hebben we veel gehoord over verschillende vormen van kabinetten. Nu het nieuwe kabinet-Schoof geïnstalleerd is en aan de slag kan gaan, willen we ingaan op de gekozen vorm: het extraparlementaire kabinet. Wat houdt deze term precies in, en is dit kabinet daadwerkelijk extraparlementair?
Constructie
De constructie die de vier deelnemende coalitiepartijen van kabinet-Schoof kozen, is een relatief ongebruikelijke constructie in de Nederlandse politiek. Normaal gesproken worden parlementaire kabinetten gevormd die steunen op een parlementaire meerderheid. Een extraparlementair kabinet, vrij vertaald, betekent een kabinet buiten het parlement om. De ministers in een extraparlementair kabinet kunnen afkomstig zijn uit allerlei fracties. Het is ook mogelijk om bewindspersonen te benoemen die niet aan een politieke partij zijn gebonden.
Regeerprogramma en regeerakkoord
Bij een parlementair kabinet ligt een regeerakkoord ten grondslag aan het te voeren beleid, terwijl bij een extraparlementair kabinet een regeerprogramma als basis dient. Zowel regeerprogramma’s als regeerakkoorden hebben gemeen dat het voorgenomen beleid van het toekomstig kabinet schriftelijk wordt vastgelegd. Bij een regeerakkoord beloven de coalitiepartijen zich hieraan te houden.
Een regeerprogramma daarentegen schetst het beleid slechts in hoofdlijnen en is minder gedetailleerd. Voor politieke partijen die ministers leveren kan het daarom minder ingewikkeld zijn om in de Kamer tegen een kabinetsvoorstel te stemmen, omdat dit dan niet gelijk hoeft te leiden tot een kabinetscrisis.
De binding tussen de deelnemende partijen en het kabinet is dus losser en het extraparlementaire kabinet weet vooraf niet zeker of er een meerderheid is voor elk voorstel. Per voorstel zal het kabinet daarom op zoek moeten gaan naar meerderheden in het parlement, die per kwestie kunnen verschillen.
Gedeeltelijk extraparlementair?
Het kabinet-Schoof noemt zich een extraparlementair kabinet, maar de meeste bewindspersonen in het kabinet zijn oud-politici of politici die behoren tot een van de coalitiepartijen. Het verschil met een parlementair meerderheidskabinet zit bij dit kabinet voornamelijk in de mate van binding tussen de deelnemende partijen en het kabinet, en de wijze waarop is geformeerd. Het kabinet zou kunnen worden beschouwd als een variant tussen een parlementair en een extraparlementair kabinet. Dit blijft echter een onderwerp van discussie, in de media en Tweede Kamer, waar politici, politicologen en experts het er niet met elkaar over eens kunnen worden.
